AQRA.AZ

Azərbaycan

Bölüm: Azərbaycan

Həmrəylik günü

                      Sənədli  miniatür

 Həmrəylik...

Haradan başlayır, görəsən bu həmrəylik?

Ailədənmi? Uşaq bağçasındanmı? Məktəbdənmi?

Haradan?

İnsan nə vaxt, hansı yaşda hiss edir ki, kiminləsə həmrəy olmaq ehtiyacı var?

Tənhalığa dücar olandamı?

Ətraflı: Həmrəylik günü

  • Müəllif: Super User
  • Baxış sayı: 723

Bölüm: Azərbaycan

Yerneftenerqetika. Sonsuz neft. O bizdə Yer soyuyanadək olacaq.

 

Rusiyanın  həftəlik «Arqumenti i Fakti» qəzetinin 30.23/07 /2014 buraxilişindan məqalə.( Dmitriy Pisarenko)

NASA-dan:

Müxtəlif  hesablamalara  görə  Yer  kürəsində  neft  ehtiyyatları  yaxin  40  ilə,  qaz 60 ilə kifayət edəcək və sonra  bizim  sivilizasiyanin  sonu  catacaq. Lakin  digər proqnozlar  da  movcuddur.

Açar sözlər: yer kürəsi, neft, energetika

 

Sirlərlə zəngin olan  Planetin dərinliklərinə  nəzər  salmaq  qeyri  mümkündür . Bəs  görəsən  onun  bu  inanilmaz  enerjisi, müxtəlif  yollarla daxilindən  çixarılan və  colə atılan  misilsiz dərəcədə boyuk maddə kütləsi haradandır? Və ya nədən Yer getdikcə soyuduqca kicilməli olduqu  halda əksinə böyüyür?

   Novosibrskdən olan fizika-riyaziyyat elmləri doktoru İqor Belozerov bizim planetin təbiətini izah edən və eyni zamanda bəşəriyyətin qlobal energetik problemini həll edəcək konsepsiyasini təqdim edir.

Atomun qəzası.

Dmitriy Pisarenko, «AiF» -Nə vaxtlarsa insanlar bela düşünürdülər kı, yer yastidir və üc nəhəng balıqın üstündə dayaır. Ancaq alimlər nəhayət belə bir qərara gəldilər kı, O(Yer-redqarışiq qaz toz buludundan əmələ gəlib.Siz bununla razi deyilsiniz?

 -Bu nəzəriyyənin öz catişmamazlıqları var: O bir cox sualları cavabsiz qoyur. Bizim konsepsiyaya  görə Yer diametri cəmi 0,25-0,5 km olan bir «damla» çox  yüksək sıxlıqlı neytron maddəsindən əmələ gələrək inkişaf edib.

Qisaca olaraq: Kosmos sonsuz sayda firlanan qalaktika və ulduz sistemləri ilə doludur.Lakin materiya fəzada əslində qeyri bərabər paylanmışdır, cünkı, kosmik vakuumda elə  «laxtalar»  mövcuddur kı, cəzbetmə qüvvəsinin təsiri altında intensiv sıxılaraq  sankı « qapanır».

-Bu nə deməkdir?

- Materiyanın fundamental əsaslarından biri  atomdur .Hələ məktəb fizikasından bizə məlumdur kı, atomun nüvəsi və onun ətrafinda firlanan elektronları var.Əgər atomun ölcüsünü bir stadion qədər təsəvvür etsək o zaman  elektronlar  onun meydancasında  öz  nüvəsi  ətrafında  hərəkət edəcək, nüvə isə  meydancanın  mərkəzində  bapbalaca   bir  top  olacaq. Ölcüsünə  gorə  o  milyon  və  milyon  dəfə  stadiondan  kicikdir, lakin  eyni zamanda  bu «topda»- yəni  nüvədə atomun bütün kütləsi cəmlənmişdir. Belə cıxir  kı, bizim materiyanin atom quruluşu praktiki olaraq həddən ziyadə yüngül  elektronlarla dolu bir boşluqdur.

Yüksək sıxlıqlı  materiyanin «laxtalarinda»  qravitasiya  sıxlığı  zamanı  atomun kollapsı ( qəzası) baş verir .Elektronlar  sanki, nüvənin üzərinə  düşərək ona basılaraq  pərcim olurlar. Bu zaman müsbət yüklü nüvə ilə mənfi yüklü elektronlar biri-birini neytrallaşdiraraq qovuşur və bir yuksəksıxlıqlı kütləyə cevrilirlər.Belə maddənin «laxtalarinda» bütün kimyəvi elementlərin atomları əriyərək « qaranlıq» ( elektronlar olmadığı ücün işıq verməyən) materiya əmələ gətirirlər.

- Bu alimlərin haqqinda bilmədiyi və kainatın 25%  həcmində maddəsini təşkil edən həmin «qara» materiyadır?

-Bəli, bu gün belə hesab olunur kı, biz kosmosda  mövcud olan maddənin  90% -ni belə görmürük. Bəs onda  görəsən  göydə  seyr  etdiyimiz  görünən  materiya  olan ulduzlar ozü ilə nəyi tərənnüm edir(göstərir)? Cavab verirəm: bu kosmik qeyri sixlıq pilləsində olan  cisimlərdir.İş ondadir kı, materiyanin yüksək  sixlıqlı «laxtalarinin» böyüməsi sonsuz deyil.Səbəblər müxtəlifdir(məsələn yaxin kosmik obyektlərin bir biri ilə qarşılıqlı əlaqəsi ilə bağlı)proses geri istiqamətdə  də  gedə bilər və nəticədə başlanğıc olan « qara» əmələgəlmə kütləsini  itirərək əks sıxılmaqla  genişlənər.Beləcə neytron superulduzun «Böyük Partlayış»ı  zamani bizim  qalaktika  əmələ gəlmiş olardı.Onunla  birlikdə  isə –Günəş sistemi və Yer planeti. «Laxta» qravitasiyanın zəifləməsindən hissələrə parcalanmağa başladı ( onlardan ulduzlar və həmcinin Günəş əmələ gəldi) onlarsa  daha xırda «ciləmələrə» və «damcılara» çevrildilər- hansılar kı, vaxt kecdikcə planetlərə , onların peyklərinə  və  asteroidlərə  cevrildilər.”Qara”  materiyanın əkssıxılması maddənin xüsusiyyətinin dəyişməsi ilə müşayiət olunur: onun tərkibində neytronlardan yenidən protonlar və elektronlar əmələ gəlir, atom strukturu yaradılır.Yavaş –yavaş  bütün  elementlərin , daha sonra isə kimyəvi elementlərin  sintezi baş verir.Yer mühitində planetin daxili nüvəsinin üst qatinda bu prosess hal-hazırda da davam etməkdədir.Bundan əlavə maddənin dəyişilməsi prosesi  böyük bir enerjinin əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur.Bu enerjinin miqdarı  atom bombasının  partlayışından  ayrılan  enerjiyə bərabər kimi götürülə bilər. Məhz bu enerji  zəlzələlər, vulkan  pqskürmələri,  sunamilər  və  digər  fəlakətlər  zamanı müşahidə olunur.

Beləliklə Yer oz ölcülərindən 40-80 min  dəfə böyüyərək bir «damla» «qara» materiyadan  yavaş-yavaş  planetə  cevrildi. Vaxt  ötdükcə  o  qalın  qabıqla örtülərək, okean  və  atmosferə  malik oldu. Yeri gəlmişkən qitələrin əks sahillərinin oxşarlığı onu sübut edir kı, nə vaxtsa «şar»daha kicik ölcüdə olmuşdur. Getdikcə böyüdükcə qitələr də aralanırdı.

Təbiət daimi və sonsuzdur. İstənilən kosmik sistemdə  qravitasiya  gücünün  təsiri altinda materiyanin əkssıxılma  sikli  başa  catdiqdan  sonra  maddə  yenidən sıxılmağa  başlayacaq  və  nəticə  etibarı  ilə  sonda  «qara»  materiyadan  növbəti əmələgəlməyə cevriləcəkdir.

Mədəncini necə xilas etməli?

--- İqor Mixailovic, mən belə düşünürəm kı, insanlarin əksəriyyətinə yerin buluddan ,”damladan”  və  ya  daha  nədən  əmələ  gəlməsi o qədər də maraqlı deyil. Bu biliklərin bizə nə xeyri var?

--Calışaram cavab verim. Yerin əkssıxılma  dövrü  davam  edir.Planetin nüvəsi-bu həmin ən o yüksək sıxlıqlı neytron maddəsidir. O daima özündən neytronlar ayırır kı, onlar da öz növbəsində ətraf mühitlə aktiv əlaqələnən  hidrogenə  cevrilirlər.Yeri gəlmişkən bu elmin tapmacalarindan  birinin cavabıdır. Müasir qeofizika  yer qabığından  axan  bu  böyük  neytron  və  hidrogen  axınının  mənbəyinin  harada olduğunu hələ  də bilmir. Halbuki -o yerin  nüvəsindədir.

İndi  isə  xeyri  barədə. Hələ  Lomonosovun dövründən alimlər planetin energetik gələcəyi barədə barışmaz mübahisələr aparırlar. Bu mübahisə əslində neftin necə əmələ gəlməsinə dirənib qalır. Biogen nəzəriyyəsi tərəfdarları  (məktəbdə  bizə öyrətdikləri kimi) belə hesab edirlər kı, neft,qaz və kömür---əsrlər boyu ölmüş heyvan və bitkilərin cürüntü məhsullarıdır. Buna əsaslanaraq təbii enerji resurslarının  ehtiyyatları  məhduddur, yəni kı, bitəcək. Mineral nəzəriyyəsinin tərəfdarlari isə əmindilər kı, bütün karbohidratlar kimyəvi reaksiyalar nəticəsində sintez olunurlar. Və  əgər  neft  və  qaz  yataqları  yenilənərsə  və  cıxarılma  ağıllı surətdə aparılarsa : sintezin yeni məhsulları yerin təkindən (məhvərindən) təbii surətdə  yerin  ust  qatlarına  basılaraq  cıxacaqlar…Bizim konsepsiyadan məlum olur kı, doğru olan ikincilərdir.Yerin nüvəsindən  gələn hidrogen  planetin bədənində(bətnində)  karbohidrat  qazların( xüsusiilə metanın) və neftin yaranmasina gətirib cıxarır.Buna görə də Yerin karbohidrat resursları praktiki olaraq tükənməzdir.

--Bəs umumiyyətlə daha hansı xeyirdən danışa bilərsiniz?

--Bir cox ölkələrin kömür mədənlərində alışan qazların partlayışından sistematik olaraq faciələr baş verir, insanlar tələf olur, ölür. Hesab olunur kı, partlayış metanın hava ilə qarışığından baş verir.Ancaq təbii metan olan yerdə  mümkün deyil kı,  lazımi miqdarda  karbon olmasin . Məhz o bu partlayışlarda detanator rolunu oynayır, metan isə ( kömür tozu kimi) ancaq yanacaq kimi fəaliyyət göstərir.

Son illərdə biz detallı şəkildə  Kuzbassın işlək mədənlərinin birində qazların tərkibini öyrəndik. Nəticə: mədənci əməyinin təhlükəsizliyinə dair bütün işlər başqa cürə  aparılmalıdır. Sadəcə mədənlərin atmosferində yığılan  hidrogenin konsentrasiyasını  aşağı  salmaq lazımdır.  Lakin  cox  təəssüf  kı, hələ  də  bu problemin  həlli  yubadılır…

     Rusiyanın  həftəlik «Arqumenti i Fakti» qəzetinin 30.23/07 /2014 buraxilişindan

Mətnə istinad  http://www.aif.ru/society/science/1213985

          Rus dilindən tərcümə edən: Namik Əhməd oğlu Bağırov

  • Müəllif: Super User
  • Baxış sayı: 1722

Bölüm: Azərbaycan

Как тсточник по истории и географии Нахчыванского региона Азербайджана

Одним из источников, дающих интересные сведения об историче-ской географии Нахчыванского региона в средние века, является «Книга путешествий» немецкого военного-путешественника Иоганна Шильтбер-гера, посвященная его путешествиям в Европу, Азию и Африку с 1394 по 1427 гг.

И.Шильтбергер, побывавший во многих странах Европы, Азии и Африки, в своей книге рассказывает об Азербайджанских городах Тебриз, Маку, Марага, Нахчыван, Алинджагала, Астара, Ширван, (Лахыдж, Ша-махы, Шабран), Шеки и Дербенд. Эти сведения находятся в 33-м разделе под названием «Страны, где собирается шёлк, Персия и другие коро-левства».

Ətraflı: Как тсточник по истории и географии Нахчыванского региона Азербайджана

  • Müəllif: Super User
  • Baxış sayı: 1669

Altbölüm